Web Teknolojisinin Evrimi, web 1.0 – 2.0 ve 3.0 nedir?

İnternete bağlanmanın maliyetleri düştükçe ve İnternet ulaşımının kolaylaşması ile bu ağı kullananların sayısı giderek artmıştır. Web tabanlı uygulamaların kullanıcı odaklı olması bu hızlı artış üzerinde ciddi bir etkiye sahip olmuştur. World Wide Web ifadesinin kısaltması olarak kullanılan Web (veya WWW), İnternet üzerinde yayınlanan birbirleriyle bağlantılı hiper düzeyde metin transfer protokolüne (http) dayalı dokümanlarından oluşan bir bilgi sistemdir. Web, CERN’de bir yazılımcı olan Tim Berners-Lee’nin HTML (Hyper-text Markup Language) adlı metin işaretleme dilini geliştirmesiyle ortaya çıkmıştır.

Tim Berners-Lee
Tim Berners-Lee

Web üzerindeki her bilgi, bilgisayarın ekranında görüntülenen bir belge hâlinde sunulur. Bu belgelere web sitesi adı verilir. Bu sayede ağ üzerinde milyonlarca belge ve bilgi vardır ve bunların hepsi birbirine bağlı olması mümkündür. İnternet Explorer, Google Chrome, Mozilla Firefox ve Opera yazılımları, web uygulamalarının kullanımı için geliştirilmiş olan günümüz web tarayıcılarıdır.

Web teknolojilerindeki kronolojik değişim süreci Web 1.0, Web 2.0 ve Web 3.0 şeklinde ifade edilmektedir. Bu Web x.0’ların her biri İnternetin birer dönemini belirtmektedir. Bu 3 dönemin her biri adım adım İnternetin gelişim sürecinin bir basamağı olarak nitelendirilebilir.

Web 1.0, İnterneti kavramayı ve web sitelerinin doğuşunu;

Web 2.0, İnternetin iletişimini ve web uygulamalarının yayılışını ve

Web 3.0 da İnternetin iş birliği kısmını ve akıllı sistemlerin kullanılışını ifade etmektedir. Bu evrelerin hiçbiri bir programlama dili veya bir yazılım türü değildir.

Web 1.0

1989 yılında Tim Berners-Lee ilk web sayfasını oluşturduğunda Web 1.0 tarihi başlamış oldu. Tim Berners-Lee ilk web sayfasını oluştururken aklındaki rüya, insanların bilgi paylaşarak iletişim kurduğu ortak bir bilgi alanı oluşturmaktı.

Web 1.0 İnternet üzerinden yayınlanan web sayfalarının sadece okunabildiği bir yapıdır. Bu dönemde web tasarımcısının hazırladığı ve yayımladığı siteye erişen kullanıcılar, içeriği sadece okuyabilirdi. İşletmeler veya kişiler webi kullanarak broşür veya katalog oluşturabilir, ürettikleri bilgiyi insanlara ulaştırabilir ve bu içeriği okuyan insanlarla temas kurabilirlerdi.

web 1.0 (1990-2004)
web 1.0

Web 1.0 döneminin web sayfası içeriği, geleneksel yayın organlarından örnek alındığı için hemen hemen aynıdır. Örneğin gazete ve dergilerin geleneksel baskısı İnternette de yer almaktadır. Yine bu dönemde işletmeler kendileri için hazırlattıkları basılı katalogları İnternette de yayımlamışlardır. Dolayısıyla web 1.0 dönemi, okuyucunun geri dönüşlerinin ölçülemediği, dinamik ve etkileşimli olmayan geleneksel ortamların yayın organları ile aynı özelliktedir.

Bu dönemde etkileşim sadece web sitelerinde verilen bağlantılar aracılığıyla yapılan geçişlerle sınırlıdır. Kullanıcı aktif değildir ve ulaştığı içeriğe hiçbir şekilde katkıda bulunamaz. Yine Web 1.0 döneminde sayfalar, yalnızca HTML bilgisi olanlar tarafından oluşturulmuştur ve yayınlanmıştır.

Web 2.0

2004 yılında web hakkında potansiyel gelecek toplantısındaki bir ekip tartışmasında Web terimi, O’Reilly Media şirketinin başkan yardımcısı Dale Dougherty tarafından ortaya atılmıştır. O’Reilly (2005), Web 2.0’ın bazı temel özelliklerini; Web’i ortam olarak kullanma, kullanıcıların katılımı ile orta zekadan faydalanma, hareketli ve karıştırılabilir veri kaynakları oluşturma, hafif programlama modellerini paket yazılım yerine tercih etme ve yüksek düzeyde kullanıcı deneyimi yaratma olarak sıralamaktadır.

Web 2.0 ile kullanıcıların içerik oluşturmasına ya da karşı tarafla etkileşime girmesine imkân tanınarak daha dinamik bir yapı oluşturulmuştur. Böylelikle HTML gibi programlama dillerini bilmeyen bireylerde web uygulamaları geliştirebilir hâle gelmişlerdir

Web 2.0’ın en temel amacı kullanıcıların teknik eğitime sahip olmadan içerik üretebilmesi ve ürettikleri içeriği paylaşabilmesine olanak sağlamasıdır. Böylelikle Web 2.0, Youtube, Facebook ve kişisel bloglar aracılığıyla bireylerin program dili bilmeden içerik üretmelerine olanak sağlanmıştır.

web 2.0 youtube facebook wikipedia twitter
web 2.0

Web 1.0 döneminde web siteleri sadece bilgi kaynağı olarak kullanılırken, Web 2.0 ile birlikte İnternet kullanıcıları içerik üretebilir, ürettiği içeriği paylaşabilir, paylaştığı içeriği düzeltip güncelleyebilir ve geri dönüşler alabilir duruma gelmiştir.

İlk Web 2.0 konferansında Tim O’Reilly ve John Battelle, Web 2.0 prensiplerini şöyle sıralamıştır:

  • Bir platform (ortam) olarak İnternet,
  • Verilerin üstün gücü,
  • Katılım yapısı ile ağ etkileri,
  • Açık kaynak gelişimi,
  • İçeriğin ve servis sağlayıcılarının hafif yük getiren işletme modelleri,
  • Programların benimsenme döneminin sonları,
  • Tek bir aletin üstündeki yazılımlar,
  • İlk benimsenenler tarafından kolayca alınabilmesi.

Web 2.0 toplumsal iletişimin gücüyle doğrudan alakalıdır. Bu yüzden Web 2.0’ın amaçlarından bir tanesi de İnternetin geniş kitlelere ulaşmasıdır. Bu yüzden Web 2.0 daha çok kullanıcı hedefleyen, özgürlükçü ve yenilikçi bir anlayışa sahiptir. Web 2.0 aynı zamanda bilge web, insan merkezli web ya da katılımcı web olarak da bilinir.

Tablo 1.1’de Web 1.0 ile Web 2.0 arasındaki farklar karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Tablodan da görüleceği üzere Web 1.0’da kullanıcılar sadece yazılanları okuyabilirken Web 2.0’da aynı zamanda yazabilmektedirler. Doğal olarak bu durum onların paylaşımlarda bulunabilmesine imkân vermektedir. Yine Web 2.0 ile katılımcılık ve toplulukla hareket etmek mümkündür.

Web 1.0 ve Web 2.0 farkları
Tablo 1.1 Web 1.0 ve Web 2.0 farkları Kaynak: Aghaei vd. 2012

İnternetin yeni bir evresi olan Web 2.0 ile birlikte ortaya çıkan dünyanın en popüler servislerinden bazıları şunlardır:

Wikipedia:

Kullanıcılar tarafından ortaklaşa her dilde oluşturulan İnternet ansiklopedisi olarak tanımlanabilir. Wikipedia kurucularından Jimmy Wales, Wikipedia’yı, “Dünya üzerindeki her insana kendi dilinde, en üst kalitede, bedava bir ansiklopedi oluşturma ve dağıtma uğraşısı” olarak tanımlamaktadır. Ortaklaşa üretilen içeriklere güncelleme yapma imkânı tanıyan Wikipedia, Web 2.0’ın İnterneti ortak alan olarak kullanma ve kullanıcı katılımı prensiplerine birebir olarak uymaktadır.

Youtube:

Video içeriklerinin paylaşılabildiği bir web sitesidir. Site, kullanıcılarına video yükleme, izleme ve paylaşma imkânı sunmaktadır. Genelde bireyler tarafından üretilen içeriklerle sıradan kullanıcılar içeriklerini bütün dünyayla paylaşma fırsatını elde etmektedirler. Hiç bir yazılım bilmeyen kullanıcılara sadece kullanıcı panelinden içerik yayınlama imkânı veren bu site, İnternetin bir platform olarak kullanılmasına olanak sağlamaktadır.

Myspace:

Web ortamında kullanıcıların diğer kullanıcılarla iletişim ve arkadaşlık kurabilecekleri bir sosyal ağdır. Bu uygulama ile resim ve videolar paylaşılabilir, gruplar oluşturulabilir. Diğer Web 2.0 uygulamalarına benzer olarak, Myspace kullanıcıları web ortamında kolayca içerik üreterek, ürettikleri içerikleri web ortamında rahatlıkla paylaşabilmektedirler. Bu özellik, Web 2.0’ın prensiplerinden olan ‘ilk benimsenenler tarafından kolayca alınabilmesi’ özelliğiyle de paraleldir.

Twitter:

Web 2.0 ile birlikte insanlar web ortamında ortak bir platformda etkileşime geçebilme fikirlerini paylaşabilme olanağına sahip olmuşlardır. Web 2.0 ın amaçlarından bir tanesi de dinamik bir yapı oluşturmaktır. Bir mikroblog sitesi olan Twitter sayesinde insanlar sosyal ortamda fikirlerini paylaşabilirler ve paylaşılan fikirleri çok kolaylıkla okuyabilirler. Dünyanın herhangi bir noktasındaki gelişmeyi geleneksel medya kanallarından önce elde etme imkânına sahip olan kullanıcıların kendileri de bu web uygulaması sayesinde birer haber kaynağıdır.

Web 3.0

Genel olarak 2006’dan sonraki dönem Web 3.0 olarak kabul edilmektedir. Web 3.0’ın temel fikir yapısı verileri tanımlayarak daha etkili keşif yapmak, otomasyon ve entegrasyon içinde olan verileri bağlantılı yapmaktır. Günümüzde İnternetin dünya nüfusunun çoğuna ulaşmasıyla birlikte çok sayıda web sayfası ortaya çıkmış bulunmaktadır. Web 3.0’dan önce kullanıcılar aradıkları sayfalara ulaşmakta güçlük çekerken artık bu sorun semantik web ile neredeyse tamamen ortadan kalkmıştır. Kısaca kullanıcı tıklama davranışlarına göre hareket eden uygulamaları olarak adlandırılan semantik webin ortaya çıkışı, Web 3.0 döneminin başlangıcı olarak kabul edilebilir.

web 3.0 Semantik (Anlamsal) web
web 3.0 Semantik (Anlamsal) web

Semantik Web

Örneğin bir semantik web uygulamasında kullanıcı tarafından oluşturulan içerik kullanıcıdan bağımsız olarak arama motorları tarafından kategorize edilir ve anlamlandırılır. Böylelikle web üzerindeki bilgiler, kişiye özel olarak sınıflandırılarak kullanıcıya sunulur. Kişiye özel arama sonuçlarının getirilmesi ya da reklamların yayınlanması semantik web uygulamalarına verilebilecek temel örneklerdendir. Yine semantik web ile sadece insanlar tarafından değil aynı zamanda makineler tarafından da web içerikleri okunabilmekte ve yorumlanabilmektedir.

Doğal olarak, bilgisayarların anlayabilecekleri bilgiler kullanıcılardan toparlanır. Yani akıllı araçlar kullanıcı verilerini yorumlayabilmesi için bu verilere ait izlere erişebilmesi ve tanımlaması gereklidir. İşte semantik webin amacı özel olarak geliştirilmiş bilgi yönetim sistemlerine aşağıdaki işlemler için izin vermektir (Antoniou & van Harmelen, 2008).

  • Toplanan veriler kavramsal olarak organize edilecek ve yararlı bilgiye dönüşecektir.
  • Elde edilen yeni bilgiler kontrol ve süzgeçten geçirilecek tutarsızlıklar
  • Anahtar kelime tabanlı arama kullanıcı odaklı olacaktır.
  • Veri tabanı sorgu cevapları üzerinden çeşitli belgeler
  • Tıklama ve görüntüleme verilerini tanımlamak mümkün

Tablo 1.2’de Web 2.0 ile Web 3.0 arasındaki farklar karşılaştırmalı olarak verilmiştir. 

Web 2.0 ve Web 3.0 Farkları
Tablo 1.2. Web 2.0 ve Web 3.0 Farkları Kaynak: Aghaei vd. 2012

Tablodan da görüleceği üzere Web 3.0’ın en büyük özelliği kişiselleştirme ya da bireyselleştirmedir. Web 2.0’da topluluk odaklılık üstün iken Web 3.0’da bireyselleştirme bulunmaktadır. İçerik paylaşmanın yeri ise içerik odaklı pekiştirme almıştır.

 

kaynakça; Anadolu Üniversitesi

Web Tasarımı Satış ve Pazarlama Kitabı 

 

Bir Cevap Yazın