WEB GRAFİK TASARIMIN KISA TARİHÇESİ

Modern ve postmodern dünyada küresel öneme sahip teknolojik buluşlara baktığımızda ve bunların tarihsel ve kültürel kökenlerini araştırdığımızda, çoğu buluşun, önceden felsefi ve edebi tasarımlar şeklinde ifade edilmiş olduklarını keşfederiz. Bu konuda bir kaç örnek verelim: Fotoğraf, 1827 yılında icat edilmiştir. Ancak, fotoğraf adı kullanılmamakla birlikte fotoğraf tekniği, Tiphaigne de La Roche’un (1722-1774), Giphantie (1760) adlı romanında fantastik bir işlem olarak betimlenmiştir. Dünyanın ilk nükleer denizaltısı Nautilus (1951), adını Jules Verne’in (1828-1905) Denizler Altında Yirmibin Fersah (1870) adlı bilim-kurgu romanında anlatılan denizaltı aracından almıştır. Çağımızda, İnternet kullanıcılarının rutin ortamı olan siber uzay ve sanal gerçeklik teknolojileri, William Gibson’un (1948), Neuromancer (1984) romanın- da tanımlanmıştır.

Bu durum bilgisayar ve web için de geçerlidir. Elektrik mühendisi Vannevar Bush (1890-1974), “Düşünebileceğimiz Gibi” (1945) başlıklı gelecekçi denemesinde, donanım ve yazılım uzantıları ile birlikte “Memex” adlı bir makineden söz eder, bu, bir bilgisayardır: “Gelecekte bir çeşit mekanize özel dosya ve kütüphane olan, bireysel kullanım için bir araç olduğunu varsayalım. Bu araca bir ad lazım, haydi bulalım, “Memex” diyelim. Bir memex, bir bireyin bütün kitaplarını, kayıtlarını ve iletişimlerini depoladığı, mekanize ve bu nedenle olağanüstü bir hız ve kolaylıkla başvurabileceği bir araçtır. Bireysel bellek için genişletilmiş bir ek bellektir. Memex, bir çalışma masasından oluşur ve muhtemelen uzaktan işletilir ama yine de çalışma masasının bir parçasıdır. Üst tarafında rahat bir okuma için materyalin yansıtılabileceği yarı saydam ekranlar yer alır. Bir klavye, buton ve levye seti vardır.”

Web ve hipermetin, edebi bir tasarım olarak, Jorge Luis Borges’in (1899-1986), Yolları Çatallanan Bahçe (1941) başlıklı öyküsünde betimlenmiştir. Öyküdeki “Yolları Çatallanan Bahçe”, aslında bir romandır, biçim ve içerik olarak fantastik bir yapıya sahiptir. Romanın yazarı Ts’hui Pên, şöyle tanıtılır: “Sonsuz zaman dizilerine, gittikçe büyüyen, baş döndürücü hızla birbirine kavuşup ayrışan koşut zamanların oluşturduğu bir ağa inanıyordu. Yüzyıllar boyu birbirine yaklaşan, çatallanan, sekteye uğrayan ya da birbirinden habersiz zamanlardan örülen bu ağ, bütün olasılıkları kucaklamaktadır”.

Web grafik tasarım web’e özgüdür. Bir web sitesi için hazırlanan görsel tasarımın gerçekleşmesi için HTML (Hiper Metin İşaretleme Dili) kodlama yapılır. Böylece web sitesinin kullanıcı arayüzünden tarayıcı ve linkler kullanılarak İnternet’te istenilen şekilde, istenildiği kadar bilgi, enformasyon ve veri sağlayan sayfalara ulaşılabilir. Bu sistem hipermetin sistemidir ve uzantısı hipermedyadır. Hipermedya, hiperlinklerle birbirine bağlantılı yazı, grafik, fotoğraf, film, video, animasyon, müzik ve ses kaydı gibi enformasyon ortamlarını içerir. Hipermetin, ilk kez 1963 yılında; hipermedya ise ilk kez 1965 yılında, web teknolojisinin öncülerinden filozof Ted Nelson (1937) tarafından ta- nımlanmıştır.

Web’e gelince, Tim Berners-Lee (1955), ‘Web’in yani Dünya Çapında Ağ’ın (World Wide Web/ www) mucididir (1989). Aynı zamanda Hipermetin İşaretleme Dili’ni (Hypertext Markup Language/ HTML) geliştirmiş (1990), Web’in geliştirilmesi ve web standartlarının oluşturulması amacıyla Dünya Çapında Ağ Birliği’ni (World Wide Consortium/ W3C) kurmuştur (1994).

“Grafik tasarım” ise, ilk kez 1922 yılında, grafik sanatçısı ve reklâmcı William Addison Dwiggins (1880-1956) tarafından adlandırılmıştır.

Grafik tasarım ile ilgili öğrenim kurumlarının ders programlarına baktığımızda ya da grafik tasarımın mesleki uygulamalarını incelediğimizde şu ortak özellikleri saptayabiliriz:

  • Kuram ve uygulama içiçedir.
  • Sanat ile zanaat içiçedir.
  • Sanat, endüstri, teknoloji ve kitle iletişimi etkileşim içindedir.
  • Sanatsal dışavurum.
  • Sanatsal dışavurum ekonomik ortamdan ve gündelik yaşam rutininden ilham alır.
  • Sürekli görsel çözümler üretir.

Grafik Tasarım Endüstri, teknoloji, kitle iletişimi, ekonomik sistem ve gündelik yaşam ile içiçe işlevsel bir sanattır.

Bu özelliklerin başlıca sanat- tarihsel kaynağı, ‘Bauhaus’tur. 1919-1933 yılları arasında Almanya’da faaliyet gösteren Bauhaus,  modern bir sanat ve tasarım okulu ve buna bağlı olarak avangard bir sanat akımıdır. Bauhaus’un tasarım ilkeleri günümüzde de anlam ve önemini korumaktadır.

Grafik tasarımın bilgisayar ile buluşması, 1960’da gerçekleşir.

  • William Fetter (1928-2002), bilgisayar grafikleri (computer graphics) terimini bulmuştur (1960). Boeing Havacılık’ta sanat yönetmeni olan Fetter, kokpitlerin geliştirilmesi amacıyla ekransız bilgisayar kullanarak ilk kez 3D insan figürü çizimleri
  • Ivan Sutherland (1938), insan-bilgisayar etkileşimli ilk tasarım programını yazar ve uygular (1963). Bu bağlamda, diğer bazı önemli gelişmeler de şunlardır:
  • Bill Atkinson (1951), Apple için MacPaint programını yazar (1984).
  • CorelDRAW grafik tasarım projesi 1989’da kullanılmaya başlanır.
  • Photoshop programı 1990’da kullanılmaya başlanır.
  • Muriel Cooper (1925-1994), MIT (Massachusetts Institute of Technology) bünyesinde, gerçek zamanlı 3D bir ortamda, geniş tipografik tasarım olanakları sağlayan ve “enformasyon peysajları’’ adını verdiği bir arayüz geliştirir (1994).
  • Hakon Wium Lie (1965), W3C bünyesin- CSS’yi (Basamaklı Stil Şablonları) icat eder (1994).
  • Tim O’Reilly (1954), O’Reilly Media bün- yesinde Web 2.0’ ı (İkinci Nesil İnternet Sistemi) tanımlar (2004).

Web 2.0

İnternet kullanıcılarının ortak ve interaktif bir şekilde oluşturdukları, bilgi, enformasyon, iletişim, tasarım siteleri, sosyal medya, blog, vlog, viki v.b. gibi faaliyetleri kapsayan ve doğal olarak kapsamlı web grafik tasarım potansiyeline sahip İnternet sistemi ve buna bağlı olarak, gittikçe daha fazla kullanıcının, gittikçe daha etkin bir biçimde İnternet’te var olabilmesi için gerekli teknoloji ve programları, herkes için geliştirmeyi öngören ve uygulayan İnternet ortamıdır.

kaynakça; Anadolu Üniversitesi Web  Grafik Tasarımı Kitabı

Bir Cevap Yazın