İNTERNET TABANLI PROGRAMLAMANIN TARİHSEL VE YAPISAL GELİŞİMİ

İnternetin tarihsel gelişim sürecine bakıldığında, bilgisayarların gelişmesinin ardından bilgisayarların kendi aralarında haberleşmelerini sağlamak amacıyla bilgisayar ağlarının kurulması gereksinimine dayandığı görülmektedir. Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) 1960’ların başında Savunma Bakanlığı tarafından çalışmalara başlanan ve ARPANET olarak ortaya çıkan yapı İnternet Protokolü (IP) kullanan ilk yapıdır. Bilgisayarlar arasında kurulan bu yapıya 1972 yılında e-posta hizmeti eklenmiş ve takip eden 1973 yılında FTP (Dosya Transfer Protokolü) hizmeti eklenmiştir. Savunma alanında kullanılmak üzere geliştirilen internet 1990’lardan itibaren yaygınlaşmasını devam ettirmiştir. World Wide Web (WWW) ve Hyper Text Markup Language (HTML) hizmetlerinin internet hizmeti olarak kullanılmaya başlamasıyla internetin yaygınlaşması hızlanmış ve 1994-1995 yıllarında 60 milyon kullanıcıya ulaşmıştır.

1991 yılında WWW ve HTML’in gelişmesiyle birlikte internet tabanlı programlama önem kazanmış ve süreçte çok sayıda internet tabanlı programlama dili geliştirilmiştir. İlk internet tabanlı dil olarak karşımıza HTML dili çıkmaktadır. HTML, 1991 yılında Tim Berners-Lee tarafından geliştirilen bir betik dili olup ilk amacı CERN’de internet tabanlı bilgi paylaşımı yapmaktır. HTML ile hazırlanan içerikler .html ya da .htm uzantılı olmaktadır. HTML dili ile hazırlanan içerikleri Web tarayıcıları ile görüntülemek mümkündür.


1991 yılında geliştirilen HTML ile sayfalarda işaretlemeler yapılmakta ve geliştirilen sayfalar statik çalışmaktadır. 2014 yılında yayınlanan ve geliştirilme süreci devam eden HTML5 ile media etiketleri, canvas etiketleri, form etiketleri ve normal kullanım için yeni etiketler kullanılmaya başlanmıştır. Bu etiketlerin yanı sıra form elemanı olan input type için de çok sayıda yeni türler geliştirilmiştir. Bu yeni etiketler ile Flash programında yapılabilen animasyonlar, Web galerileri, hareketli Web sayfaları yapmak artık mümkündür. Apple firmasının Web tarayıcılarında Flash Player desteğini kaldırdığı düşünüldüğünde HTML5’in öneminin arttığını söylemek mümkündür. HTML5 ile hazırlanan Web sayfalarının görüntülenmesi için Flash ile hazırlanan sayfalarda olduğu gibi ek bir uygulamanın bilgisayarlara yüklenmesine gerek yoktur. HTML5 kodları Web tarayıcılarında kolaylıkla görüntülenebilmektedir.

HTML dilinden sonra 1995 yılında Rasmus Lerdorf tarafından Personal Home Page (PHP) dilinin geliştirildiği görülmektedir. Ücretsiz ve nesne yönelimli olarak geliştirilen PHP dili, çoğunlukla hareketli ve etkileşimli Web sayfaları oluşturmak için kullanılan, sunucu taraflı, çok geniş kullanımlı, genel amaçlı, HTML içerisine gömülebilen bir betik programlama dilidir. PHP dili açık kaynak kodlu bir yapıya sahip olduğu için Rasmus Lerdorf’tan sonra PHP dilinin geliştirilmesini PHP topluluğu gerçekleştirmektedir.

Dinamik Web sayfaları geliştirmeye olanak sağlayan PHP dilinin kodları PHP işleme modülü bulunan Web sunucuları tarafından yorumlanarak Web tarayıcılarında görüntülenebilir. Aşağıda HTML içerisine PHP kodlarının gömülmesiyle oluşturulan yapı görülmektedir.

PHP dili ile oluşturulan kodlar <?php…?> arasına yazılmaktadır. Bu kod HTML sayfaların içine gömülebileceği gibi .php uzantılı sayfalarla da kodlar yazılabilir. PHP dili ile yazılmış kodlardan oluşan içeriğin sorunsuz bir şekilde çalışabilmesi için siteyi çalıştıran Web sunucularının Linux işletim sisteminde olması gerekmektedir. Bunun yanı sıra veritabanı olarak MySQL veritabanı önerilmektedir.

En yaygın kullanılan internet tabanlı programlama dillerinden biri de JavaScript dilidir. JavaScript, Mayıs 1995 yılında Brendan Eich tarafından geliştirilen ve Web tarayıcılarında kullanılmakta olan dinamik bir programlama dilidir. Aralık 1995 yılında ise Netscape firması tarafından piyasaya sürülerek kullanımına başlanmıştır. JavaScript, C dilinin Web ortamına uyarlanmış halidir. JavaScript prototip-tabanlı, dinamik türlere ve birinci-sınıf fonksiyonlara sahip bir betik dilidir. Hazırlanan Web sayfalarında yapılması gereken kontroller JavaScript ile yapılabilmektedir.

JavaScript, HTML kodlarının içine <head>…</head> etiketlerinin arasına <script> …</script> etiketleri ile yazılır. Bu şekilde HTML kodlarının içine JavaScript kodları yazılabileceği gibi .js uzantılı dosyalar içerisine Javascript kodları yazılarak da sayfalar oluşturulabilir. Bu sayfalar HTML sayfalarına bağlanarak veya dışarıdan çağrılarak çalıştırılır. JavaScript kodlarının düzgün bir şekilde Web tarayıcılarında görüntü- lenebilmesi için Web tarayıcılarının JavaScript desteğine sahip olması gerekmektedir. JavaScript kodları ile hazırlanmış HTML sayfası aşağıda görülmektedir.

PHP dilinin geliştirilmesini takip eden 1996 yılında Microsoft firması tarafından dinamik Web sayfaları oluşturmak amacıyla sunucu taraflı çalışabilen Active Server Pages (ASP) dili geliştirilmiştir. ASP dilinin kodları <%…%> arasına yazılmaktadır. ASP dili, PHP dilinin aksine açık kaynak kodlu bir yapıda değildir. Dil ile ilgili geliştirmeler Microsoft firması tarafından gerçekleştirilmektedir. ASP dilinde hazırlanan kodlar PHP dilinde olduğu gibi HTML sayfalarının içine gömülebileceği gibi .asp sayfaları şeklinde yeni

sayfalar içerisinde de yer alabilir. ASP dilinin devamı olarak Microsoft firması tarafından ASP.NET geliştirilmiştir. ASP.NET, dinamik Web sayfaları, Web uygulamaları ve XML tabanlı Web hizmetleri geliştirmeye olanak sunmaktadır. ASP.NET ile oluşturulan Web sayfalarının uzantıları .aspx olarak oluşmaktadır. Tablo 1.2’de ASP.NET’in versiyonları görülmektedir.

ASP.NET, interaktif Web siteleri oluşturabilmek amacıyla farklı dillerin ortak dil çalışma zamanı (Common Language Runtime) altyapısına uygun olarak kullanılabilmesini sağlayan bir teknolojidir. Bu dillerin yanı sıra Python, Django, Ruby ve Ruby on Rails gibi programlama dilleri de internet tabanlı programlama dilleri olarak geçmektedir. 

Bir Cevap Yazın