İNTERNET TABANLI PROGRAMLAMA TEMEL KAVRAMLARI

İnternet veya internet tabanlı programlama denildiğinde Web tarayıcısı, Web sayfası, www, http, URL, hosting, domain, IP, statik, dinamik, Proxy, HTML, CSS, PHP, ASP, Java ve Veritabanı gibi kavramlar karşımıza çıkmaktadır. Burada bahsedilen kavramlara ilerleyen sayfalarda ayrı ayrı değinilmiştir.

Web Tarayıcı

Geliştirilen Web sitelerinin sunuculara yüklenmesi sonucunda o Web sitelerini ziyaret etmek için bilgi- sayarlarda aracı programlar olması gerekmektedir. Bu aracı programlar Web tarayıcılarıdır. Standart Web tarayıcısı; metin veya çoklu ortam dosyalarını açabilir, kaydedebilir, HTML’den HTTP’ye bütün proto- kolleri ve standartları destekler, açılan sayfada aranan nesneyi bulabilir, sık kullanılanlar ve geçmiş listesi yapabilir, genel ağa dosya yükleme ve genel ağdan dosya indirme yapabilir, e-posta ve metin editörleriy- le bütünleşebilir, linkleri (bağlantı) izleyebilir, dosya sistemlerini okuyabilir, bağlayabilir ve kaydedebilir, çoklu ortam dosyalarını oynatabilir veya kaydedebilir, sayfanın çıktısını alabilir ve çevrimdışı da çalışabilir. İnternet Explorer, Google Chrome, Mozilla Firefox, Apple Safari, Opera ve Yandex Browser en çok tercih edilen Web tarayıcılarıdır. Mobil cihazlar için Opera Mini, Opera Mobile, Apple Safari, Google Chrome ve Microsoft Edge Web tarayıcıları kullanılmaktadır.


WWW, bilgisayarların birbiriyle iletişim kurabildiği, görüntü, ses ve veri paylaşımının yapılabildiği tüm dünyaya yayılmış büyük bir ağdır. Web sayfası ise WWW üzerinde görüntülenen Web sitelerinin her bir dosyasını temsil etmektedir. URL (Uniform Resource Locator), internet üzerinde Web sitelerinin sahip oldukları adreslerin genel adıdır. “www.anadolu.edu.tr” Anadolu Üniversitesi’nin Web sitesinin URL’sidir.

Hosting ve Domain

Sunucularda kullanıcılar için ayrılan bölümlere hosting denilmektedir. Web sitelerinin içerikleri hos- tingler vasıtası ile sunucularda o Web siteleri için ayrılan bölümlerde saklanır. Web sitesi için ayrılan hos- ting alanlarına FileZilla, CuteFTP, WinSCP, Easy FTP ve SmartFTP gibi yardımcı programlarla erişilebilir.

Her Web sitesinin belli bir IP’si vardır. IP’ler sayılar- dan oluşan bir yapıda olduğu için her sitenin IP’sini akıl- da tutmak zor olacaktır. Bu nedenle Web sitelerinin ad- reslerinin kolay hatırlanabilmesi için alan adı (domain) geliştirilmiştir. Web sitelerinin kendine özgü alan adları vardır. Domain belirlerken uzantıları da önemlidir. Kul- lanım amaçlarına göre bazı domain uzantıları:

  • .aero Havacılık Sektörü
  • .arpa İnternet Mimari Tasarım Kurulu tarafından rezerve edilmiştir.
  • .asia Asya-Pasifik bölgesindeki kurum ve organizasyonlar
  • .biz İş
  • .cat Katalan dili ve kültürü
  • .com Ticari organizasyonlar için ama herkes alabilir
  • .coop Kooperatifler
  • .edu Eğitim
  • .gov Devlet Kurumları
  • .info Bilgi amaçlı ama herkes alabilir
  • .int Uluslararası organizasyonlar
  • .jobs İş amaçlı kullanımlar
  • .mil Amerikan Askerlik Kurumu
  • .mobi Mobilite ilişkili cihaz ve firmalar
  • .museum Müzeler
  • .name Aile ve bireyler
  • .net Network altyapıları ama herkes alabilir
  • .org Organizasyonlar ama herkes alabilir
  • .pro Belli profesyonellikler
  • .tel Telefon servisleri
  • .travel Seyahat ajansları, uçak firmaları, oteller vs

Statik ve Dinamik Web Sitesi

Statik Web siteleri, daha çok uzman kişiler tarafından hazırlanan ve düzenlemelerinin de yine uzman kişiler tarafından yapılabildiği Web siteleridir. Statik Web sayfaları, daha çok bilgi verme amaçlı hazırlanan ve sık sık düzenleme gerektirmeyen sitelerdir. Üzerinde değişiklik yapılan statik Web sayfalarının sunucuya tekrar yüklenmesi gerekmektedir. Statik Web site- sini oluştururken HTML, XHTML, DHTML ve CSS dilleri kullanılabilir.

Dinamik Web siteleri ise verilerinin veri tabanlarında tutulduğu ve istenildiğinde bu bilgilerin uzman olmayan kişiler tarafından da kolaylıkla değiştirilebildiği yapılardaki sitelerdir. Dinamik Web siteleri PHP veya ASP gibi internet tabanlı programlama dilleriyle geliştirilmektedir. Veri- tabanı üzerinde yapılan değişikliklerle sayfalarda otomatik değişiklik yapıldığından dolayı yapılan değişiklik durumunda Web sayfalarının sunucuda manuel olarak güncellenmesine gerek yoktur. Dinamik Web sitesi oluştururken ASP.Net ASP, PHP, JavaScript ve CFM gibi diller kullanılabilir.

HTML ve HTML Etiketleri

HTML: HyperText Markup Language yani Hareketli-Metin İşaretleme Dili. Web sayfalarının programlama mantığına dayalı olmayan şekilde oluşturulmasını sağlayan metin işaretleme dilidir. HTML etiketlerinden bazıları şunlardır:

  • <html> </html>: Oluşturulan belgenin HTML dokümanı olduğunu
  • <head> </head>: Oluşturulan HTML bel- gesinin baş kısmını oluşturur. Bu iki etiket arasında belgenin başlığının belirtilmesi zo-
  • <title> </title>: Oluşturulan Web sayfası- nın başlığının yazıldığı kısımdır. Head etiketlerinin arasında yer alır.
  • <meta> </meta>: Meta etiketleri oluşturu- lan sayfa hakkında bilgiler (description) ve Web sayfası yazarı (author) bilgisi verilmek- te ve Web sayfasını tanımlayan anahtar kelimeler (keywords) yazılabilmektedir.
  • <body> </body>: Oluşturulan belgenin göv- de kısmını oluşturur. Görüntülenmesi iste- nen içerik kodları bu iki etiket arasına yazılır.
  • Başlık Etiketleri: Web sayfası içeriklerinde başlık hiyerarşisini belirtmek için kullanılır. <h1>’den <h6>’ya kadar başlıklandır- ma yapılabilir.
  • <p> </p>: Web sayfalarının içeriğindeki pa- ragraf yapısını
  • <br> : Bir alt satıra geçiren
  • <ul> </ul>, <ol> </ol> ve <li> </li> : Bu etiket- ler Web sayfalarının içeriklerinde liste şeklinde sıralanmış bilgiler verileceği zaman kullanılır. <ul> etiketi, düzensiz yani madde imleriyle belirtilen listeler oluşturulmasında kullanılır- ken; <ol> etiketi düzenli yani “1,2,3,…” veya “a,b,c,…” gibi belli sırada listeler oluşturulmasında kullanılır. <li> etiketleri ise <ul> veya <ol> etiketleri arasında kullanılır.
  • <hr>: Web sayfası içeriğinde bölümleri çiz- gilerle ayırmada kullanılır.
  • <table> </table> : Web sayfasında tablo ek- lemek için kullanılır.
  • <tr> </tr>: Tablo oluştururken satır(ları) oluşturmak için kullanılır.
  • <th> </td>: Tablo oluştururken sütun(ları) oluşturmak için kullanılır.
  • <img> : Web sayfasına görsel eklemek için kullanılır.
  • <a href> </a>: Web sayfası içeriklerinde herhangi bir nesneye bağlantı (link) eklemek için kullanılır.

    Proxy

    Vekil sunucu olarak bilinen Proxy, internete eri- şim sırasında kullanılan ara sunucudur. Proxylerin çalışma yapısı şu şekildedir:

    • Tarayıcı vekil sunucuya bağlanır ve hangi

    sayfayı istediğini söyler.

    • Vekil sunucu gerekiyorsa o sayfaya bağlanır

    ve içeriği alır.

    • Vekil sunucu tarayıcıya içeriği gönderir.

    Proxy ayarları Web tarayıcıları üzerinde gerçek- leştirilmektedir. Bir Web tarayıcısında gerçekleşti- rilen Proxy ayarı değişikliği diğer Web tarayıcıda çalışmayacağı için her Web tarayıcısına ayrı ayrı Proxy ayarı yapılması gerekmektedir.

    CSS (Cascading Style Sheets)

    CSS bir programlama dili olmayıp HTML’e ek olarak metin ve şekilsel düzenlemelere olanak sağ- layan bir Web teknolojisidir. Yerel CSS, genel CSS ve harici CSS olmak üzere üç türü bulunmaktadır. Yerel CSS, sayfada tanımlandığı yerde geçerliyken; genel CSS sayfanın bütünü için geçerlidir. Harici CSS ise Web sayfalarının içerisinde bulunmayıp .css uzantılı harici dosyalar içerisinde kodların yazılarak oluşturulduğu ve Web sayfalarına bağlantılarının yapılması yoluyla çalıştırıldığı CSS türüdür. Yerel CSS kodları <body> </body> arasına yazılırken ge- nel CSS kodları <head> </head> arasına yazılır. Harici CSS ise <head> </head> arasına harici CSS’in bağlantısının verilmesi yoluyla kullanılabilir.

    Veri Tabanı

    Veritabanı (Database), birbirleriyle ilişkili verilerin depolandığı alanlardır. Veri tabanları verilerin yönetilmesini, güncellenmesini ve taşınmasını kolaylaştırır. Veritabanı üzerinde yapılan değişiklikler ile Web sitesindeki bütün içerikler kolaylıkla değiştirilebilmektedir. SQL, Pl/SQL ve OQL gibi veritabanı dilleri bulunmaktadır. Bu dillerle oluş- turulmuş MySQL, MsSQL, PostgreSQL, Oracle, Sybase, Berkeley, Firebird, Interbase, Informix ve MsAccess gibi veritabanı sistemleri mevcuttur.

    Protokol

    Kelime anlamı itibariyle iki taraf arasında yapılan sözleşme olan protokol internet tabanlı teknolojiler açısından düşünüldüğünde de benzer anlamdadır. Temel olarak istemci ve sunucu taraflı olarak iki tarafın sözleşmeye uygun davranması anlamına gelir. Web teknolojilerinde kullanılan protokollerden bazıları şunlardır:

     

    • TCP/IP (Transmission Control Protocol / Internet Protocol): Yapı olarak iki katmanlı bir haberleşme protokolüdür. Üst Katman TCP (Transmission Control Protocol) verinin iletimden önce paketlere ayrılmasını ve karşı tarafta bu paketlerin yeniden düz- gün bir şekilde birleştirilmesini sağlar. Alt Katman IP (Internet Protocol) ise, iletilen paketlerin istenilen ağ adresine yönlendirilmesini kontrol
    • HTTP (Hyper-Text Transfer Protocol, Hiper-Metin Transfer Protokolü): 1990 yılından itibaren www ile birlikte geliştirilen bu protokol, bir kaynaktan dağıtılan ve ortak kullanıma açık olan hiperortam bilgi sistemleri için uygulama seviyesinde bir iletişim protokolüdür. Kısaca, Web sayfalarının HTML formatında Web tarayıcısına aktarılmasını sağlayan protokoldür. İnternet üzerinden http protokolü ile istenilen her bilgiye ulaşmak mümkündür.
    • FTP (File Transfer Protocol, Dosya Transfer Protokolü): İnternete bağlı olan bir bilgisayardan başka bir bilgisayara veri transferi gerçekleştirmek için kullanılan protokoldür. FTP için kullanılan port numarası 21’dir.
    • SMTP (Simple Mail Transfer Protocol, Basit Posta Aktarım Protokolü): İnternet üzerinden bir kişinin başka bir kişi ile e-posta gönderip alabildiği protokoldür.

    Proxy

    Vekil sunucu olarak bilinen Proxy, internete eri- şim sırasında kullanılan ara sunucudur. Proxylerin çalışma yapısı şu şekildedir:

    • Tarayıcı vekil sunucuya bağlanır ve hangi sayfayı istediğini söyler.
    • Vekil sunucu gerekiyorsa o sayfaya bağlanır ve içeriği alır.
    • Vekil sunucu tarayıcıya içeriği gönderir.

    Proxy ayarları Web tarayıcıları üzerinde gerçekleştirilmektedir. Bir Web tarayıcısında gerçekleştirilen Proxy ayarı değişikliği diğer Web tarayıcıda çalışmayacağı için her Web tarayıcısına ayrı ayrı Proxy ayarı yapılması gerekmektedir.

     

 

Bir Cevap Yazın